Σχέδια μαθημάτων


Πρόταση διδασκαλίας στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας Α’ Γυμνασίου, που σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της Επιμόρφωσης Β’ επιπέδου των Φιλολόγων στην Κοζάνη τον Ιούνιο 2008.


Περιγραφικά κείμενα

1.Ταυτότητα
· Τίτλος: Διδασκαλία περιγραφικών κειμένων. Θέμα: Αγαπημένοι Ελληνικοί προορισμοί
· Δημιουργός: Διαμαντούλα Νάκα, ΠΕ2
· Πρόταση για διδασκαλία. Διαθεματική πρόταση διδασκαλίας, η οποία βασίζεται σε ομαδοσυνεργατική μάθηση Ο ρόλος του καθηγητή κατά τη διαδικασία του Σχεδίου είναι υποβοηθητικός και εμψυχωτικός στο πλαίσιο της ζώνης της επικείμενης ανάπτυξης (Vygotsky, 1978). Εκπονείται στο σχολικό εργαστήριο.
· Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: (Διαθεματική προσέγγιση με αφετηρία τη διδασκαλία του Β και Ε μέρους της 3ης ενότητας της Νεοελληνικής Γλώσσας της Α΄ Γυμνασίου ).
· Τάξη: Α΄ Γυμνασίου.
· Χρονική διάρκεια που απαιτείται: 4 διδακτικές ώρες, σύμφωνα με ό,τι προβλέπει το αναλυτικό πρόγραμμα.
· Προϋποθέσεις υλοποίησης για δάσκαλο και μαθητή: Οι μαθητές αρχικά θα χρησιμοποιήσουν γνώσεις επεξεργασίας κειμένου, και περιήγησης στο διαδίκτυο, που ήδη διαθέτουν. Προϋπόθεση όμως για την ολοκλήρωση της εργασίας είναι η εξοικείωση του διδάσκοντα με τη χρήση του blog ως εκπαιδευτικού εργαλείου και των μαθητών με την πλατφόρμα του blog. Γι’ αυτό θα απαιτηθεί η διάθεση μίας ώρας από το μάθημα πληροφορικής, κατά την οποία οι μαθητές θα μάθουν να συνδέονται σ΄ένα blog, να εισάγουν κείμενο και φωτογραφία, δημιουργώντας μια καινούρια ανάρτηση και τέλος να κάνουν σχόλια στο blog. Για να είναι εύκολη αυτή η διαδικασία, προτείνεται ο καθηγητής να έχει δημιουργήσει από πριν το blog της τάξης του και να έχειι δημιουργήσει οχτώ λογαριασμούς μελών – συγγραφέων, όσες και οι ομάδες που θα σχηματιστούν στο εργαστήριο. Ακόμη να έχει προηγηθεί εξάσκηση των μαθητών στην προσθήκη δημοσιεύσεων.
Τέλος όπου απαιτείται η χρήση ηλεκτρονικών λεξικών, η βοήθεια του καθηγητή θα είναι πολύτιμη.
· Τεχνολογικά εργαλεία - απαραίτητο υλικό
Εργαστήριο πληροφορικής με σύνδεση στο διαδίκτυο, δύο φύλλα εργασίας, εξοικείωση των μαθητών με την περιήγηση στο διαδίκτυο και τις μηχανές αναζήτησης, χρήση του επεξεργαστή κειμένου, χρήση του Blogger ή άλλου εξυπηρετητή για τη δημιουργία του blog.

2. Σύντομη περιγραφή (περίληψη)
Ξεκινώντας από τη διδασκαλία της περιγραφής οι μαθητές, αφού έρθουν σε επαφή με διάφορα είδη περιγραφικών κειμένων, εντοπίζουν με τη βοήθεια ενός φύλλου εργασίας (1) τα βασικά χαρακτηριστικά του περιγραφικού λόγου. Περιηγούμενοι σε διάφορους δικτυακούς τόπους οι μαθητές εισάγονται στην έννοια της πολυτροπικότητας και εφαρμόζουν όσα έμαθαν δημιουργώντας δικά τους περιγραφικά-πολυτροπικά κείμενα (φύλλο εργασίας (2), όπου παρουσιάζουν στους συμμαθητές τους αγαπημένους προορισμούς διακοπών. Τέλος οι μαθητές καλούνται να διαφημίσουν την ιδέα του blogging στο σχολείο παρουσιάζοντας την εργασία τους και χρησιμοποιώντας επιχειρήματα για τα πλεονεκτήματα ενός blog στο σχολείο.

3. α. Σκεπτικό-Σκοπός
Βασικός σκοπός του προτεινόμενου σχεδίου της εργασίας είναι η διδασκαλία των περιγραφικών κειμένων με τη βοήθεια των Τ.Π.Ε. Με αυτή την πρόταση επιδιώκεται να αναδειχθεί η περιγραφή ως ένα ξεχωριστό κειμενικό είδος και το blog ως μία σύγχρονη μορφή επικοινωνίας και να συνδυαστούν αυτά τα δύο μέσα από τα πολυτροπικά κείμενα που θα δημιουργήσουν και θα αναρτήσουν οι μαθητές. Έτσι οι μαθητές ασχολούνται τόσο με τον κλασικό όσο και με μια νέα μορφή γραμματισμού, τον ψηφιακό γραμματισμό, καθώς ο υπολογιστής χρησιμοποιείται ως μέσο ενημέρωσης, επικοινωνίας, συγκέντρωσης υλικού και παραγωγής λόγου σε πραγματικές συνθήκες επικοινωνίας.

3. β. Στόχοι.
· Να γνωρίσουν οι μαθητές διάφορα είδη περιγραφικών κειμένων (κλασικός γραμματισμός)
· Να εξοικειωθούν με τη χρήση βάσεων δεδομένων, ηλεκτρονικών λεξικών και διαδικτυακών πηγών γενικότερα (ψηφιακός γραμματισμός)
· Να μπορούν να αναγνωρίσουν τα βασικά χαρακτηριστικά των περιγραφικών κειμένων και να καταλάβουν ότι αλλάζοντάς τα μπορούν να επηρεάσουν με διαφορετικό τρόπο τους αποδέκτες των κειμένων (κριτικός γραμματισμός).
· Να αντιληφθούν πως η κατανόηση και η κατασκευή κειμένων δεν είναι διαδικασίες που γίνονται αυθαίρετα, αλλά συνδέονται άμεσα με σημαντικές δεξιότητες, όπως η χρήση της προϋπάρχουσας γνώσης, η αναζήτηση πληροφοριών από ποικίλες πηγές, η εφαρμογή στρατηγικών συγγραφής κειμένων κ.α. Γνωρίζοντας αυτό, να μπορούν μόνοι τους να υπολογίζουν αυτούς τους παράγοντες, για να φτιάχνουν καλύτερα κείμενα.(κριτικός γραμματισμός)
· Να μάθουν να χρησιμοποιούν τις ΤΠΕ, ώστε να παράγουν δικό τους έργο, με την παραγωγή συγκεκριμένου κειμενικού είδους στην προκείμενη περίπτωση, αξιοποιώντας τις νέες δυνατότητες που παρέχουν οι ΤΠΕ, μέσα στο πλαίσιο του νέου γραμματισμού, του Web 2.0. (νέος γραμματισμός και υποκειμενικότητα)
· Να αναπτύξουν πρωτοβουλίες και να αξιοποιήσουν δημιουργικά τον υπάρχοντα σχολικό χρόνο και χώρο (υποκειμενικότητα)
· Να ασκηθούν στον προφορικό λόγο με συγκεκριμένο θέμα, σε δοσμένο επικοινωνιακό πλαίσιο, μετά από έρευνα και συζήτηση. (κλασικός γραμματισμός)
· Να κατανοήσουν πως μπορούν να φτάσουν στη μάθηση εργαζόμενοι σε διαφορετικά περιβάλλοντα κι όχι μόνο στην τάξη (π.χ. σε εργαστήριο Η/Υ). (υποκειμενικότητα)

3. γ. Παιδαγωγικές αρχές

· Ενεργός συμμετοχή, η μάθηση απαιτεί την ενεργό κι εποικοδομητική συμμετοχή του παιδιού και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να βοηθούν τους/ τις μαθητές/ τριες να είναι ενεργοί στην τάξη και να θέτουν στόχους αξιοποιώντας τη διάθεση για διερεύνηση, κατανόηση και μάθηση.
· Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις, οι νέες γνώσεις δομούνται πάνω στη βάση των όσων ήδη καταλαβαίνουμε και πιστεύουμε.
· Χρήση στρατηγικών, οι άνθρωποι μαθαίνουν αξιοποιώντας αποτελεσματικές κι ευέλικτες στρατηγικές που τους βοηθούν να καταλάβουν, να σκέφτονται λογικά, να απομνημονεύουν και να λύνουν προβλήματα.
· Αναδόμηση της προϋπάρχουσας γνώσης, ορισμένες φορές η προϋπάρχουσα γνώση μπορεί να εμποδίσει το δρόμο προς τη μάθηση κάτι νέου. Οι μαθητές/ τριες πρέπει να μάθουν πώς να επιλύουν τις εσωτερικές αντιφάσεις και να αναδομούν τις υπάρχουσες γνώσεις τους όταν αυτό είναι αναγκαίο.
· Καλλιέργεια των κινήτρων για μάθηση, η μάθηση επηρεάζεται καθοριστικά από την ύπαρξη κινήτρων για το μαθητή. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να αποκτήσουν περισσότερα κίνητρα για μάθηση με τη συμπεριφορά και τα λεγόμενά τους.


4. Λεπτομερής παρουσίαση της πρότασης

1ο δίωρο
Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες των τριών αφού μελετήσουν μια πρώτη σειρά κειμένων, τα οποία επιλέχτηκαν από τον καθηγητή, από το Διαδίκτυο, ώστε να καλύπτουν διάφορα είδη περιγραφής, καλούνται να βρουν το θέμα, το είδος του περιγραφικού κειμένου, το σκοπό της περιγραφής και να διακρίνουν την υποκειμενική από την αντικειμενική περιγραφή. Στη συνέχεια κατά ομάδες επεξεργάζονται κείμενα του διαδικτύου περιγραφικά και πολυτροπικά που επιλέχτηκαν από το περιοδικό Ελληνικό Πανόραμα, ακολουθώντας τα βήματα που περιγράφονται στο Φύλλο εργασίας 1. Εδώ επιλέχτηκε η μέθοδος της καθοδηγούμενης ανακάλυψης, καθώς οι μαθητές ακολουθώντας μία πορεία ανάλυσης, βοηθούνται να εντοπίσουν τα πιο σημαντικά στοιχεία ενός περιγραφικού κειμένου (δομή, γλώσσα, οπτική γωνία), χωρίς να «χαθούν» μέσα στο Διαδίκτυο και να σπαταληθεί ο πολύτιμος διδακτικός χρόνος σε άγονες αναζητήσεις. Εξάλλου η ηλικία των μαθητών απαιτεί μία σταδιακή προσέγγιση στη χρήση των ΤΠΕ στην καθημερινή διδασκαλία. Ο ρόλος του καθηγητή σ’ όλη τη διάρκεια της επεξεργασίας του κειμένου είναι καθοδηγητικός και συμβουλευτικός, καθώς ενδέχεται οι μαθητές να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στη χρήση των ηλεκτρονικών λεξικών. Αφού οι μαθητές απαντήσουν στις ερωτήσεις, ανακοινώνουν στην υπόλοιπη τάξη τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν και συμπληρώνουν όλοι μαζί έναν πίνακα με τα βασικά χαρακτηριστικά της περιγραφής ενός τοπίου.

2ο δίωρο
Οι μαθητές επιλέγουν έναν τόπο που αποτελεί γι’ αυτούς αγαπητό προορισμό διακοπών και που θα ήθελαν να τον συστήσουν και σε άλλους συμμαθητές τους.
Ο στόχος είναι να γράψουν ένα ωραίο περιγραφικό κείμενο παίρνοντας αφορμή από μια φωτογραφία αυτού του τόπου που θα βρουν στο διαδίκτυο. Αφού συμπληρώσουν το Φύλλο Εργασίας 2 και ολοκληρώσουν όλες οι ομάδες τα κείμενά τους, αναρτούν κείμενα και φωτογραφίες στο blog που έχει ήδη δημιουργηθεί στο μάθημα της Πληροφορικής με τη βοήθεια του καθηγητή και με τη χρήση ενός λογαριασμού e-mail, που θα έχει δημιουργηθεί ειδικά για την τάξη. Οι ομάδες διαβάζουν τα κείμενα των άλλων και τα σχολιάζουν προφορικά. Ιδιαιτέρως προσέχουν αν συναντούνται τα στοιχεία που είχαν χαρακτηριστεί σημαντικά στις οδηγίες του φύλλου εργασίας. Ως εργασία τους ανατίθεται να επαναλάβουν την ίδια διαδικασία ατομικά ο καθένας και να σχολιάσουν γραπτά στις εργασίες των άλλων, χρησιμοποιώντας το Σχολικό εργαστήριο Η/Υ, τους υπολογιστές της Σχολικής Βιβλιοθήκης ή και τους προσωπικούς τους υπολογιστές . Έτσι θα δημιουργηθεί μια μεγάλη ενότητα στο blog με τις περιγραφές - προτάσεις των παιδιών για διακοπές και εκδρομές

Followup
Τις επόμενες διδακτικές ώρες κατά τις οποίες θα διδαχτούν η αφήγηση και το επιχείρημα στην ίδια τάξη μπορεί να οργανωθεί η εξής δραστηριότητα δραματοποίησης: Οι μαθητές μοιρασμένοι σε ομάδες οργανώνουν μια τηλεοπτική συζήτηση όπου θα μιλήσουν για την εμπειρία που είχαν με το blog, για τις επιλογές που έκαναν στις αναρτήσεις τους και για το αν είναι τελικά υπέρ ή κατά αυτού του μέσου επικοινωνίας (αφήγηση - επιχείρημα - καλλιέργεια προφορικού λόγου). Η συζήτηση βιντεοσκοπείται από μαθητές και αναρτάται και αυτή στο blog. Αυτή βέβαια η δραστηριότητα μπορεί να οργανωθεί και σαν ένα νέο project.

6. Άλλες εκδοχές
Αν δεν υπάρχει η δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί ένα blog, τότε οι μαθητές μπορούν απλά να δημιουργήσουν έγγραφα Word και οι εργασίες να εκτυπωθούν και να αναρτηθούν στον πίνακα της τάξης.

7. Κριτική

Πρόταση


8. Βιβλιογραφία

  • Νίκος Γρηγοριάδης, Το δημιουργικό γράψιμο, η τέχνη και η τεχνική του. Εκθέσεις, εκδ. Κώδικας,
  • Στέλλα Βοσνιάδου, Αρθρο: Πως μαθαίνουν οι μαθητές http://www.mathsforyou.gr/ARTHRA/DID-Pos_math_mathites.pdf
  • Γιάννης Παπαθανασίου, Άρθρο: Α’ Γυμνασίου, Νεοελληνική Γλώσσα, 3η ενότητα ή με μια λέξη το χάος http://glwssa.blogspot.com/2007/01/3.html
  • Α. Μάνθου, Διδακτική Παρέμβαση με Στόχο τη Διδασκαλία της Περιγραφής με τη Χρήση Τ.Π.Ε.http://www.epyna.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=1685
  • Σαραφίδου Τριανταφυλλιά, Καλλιέργεια του γραπτού λόγου μέσα από την ανάγνωση κειμένων και προτάσεις για συλλογική συγγραφή γραπτών κειμένων στο σχολείο: το γλωσσικό εργαστήριο. http://alex.eled.duth.gr/eled/conf/sarafidou/9.HTM
Για την εργασία των μαθητών χρησιμοποιήθηκαν οι παρακάτω διαδικτυακοί τόποι:

(Φύλλα εργασίας)